Lozan Barış Bayramı nasıl yasaklandı, nasıl unutturuldu?

Lozan Barış Bayramı nasıl yasaklandı, nasıl unutturuldu?
22 Temmuz 2019 10:54

Sözcü gazetesi yazarı Sinan Meydan Atatürk döneminde kutlanan Lozan Barış Bayramının Demokrat Parti döneminde önce unutturulduğunu sonra yasaklandığını söyledi.

 

 

 

Sözcü gazetesi yazarı Sinan Meydan, Lozan Antlaşmasının imzalanmasının 95. Yıl dönümü öncesinde eski bir milli bayramın unutturulmasına dikkat çekti. Meydan, Lozan Antlaşmasının imzalandığı 24 Temmuz tarihinin Lozan Barış Bayramı olarak kutlandığını ancak Demokrat Parti dönemine bu bayramın önce unutturulduğunu sonra da yasaklandığını söyledi.

Sözcü gazetesi yazarı Sinan Meydan “Lozan Barış Bayramı nasıl yasaklandı nasıl unutturuldu?” başlıklı yazısında şu ifadeleri kullandı:

“Birkaç gün önce Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı AKP’li Alinur Aktaş, “30 Ağustos halkın genelini ilgilendiren bir bayram değildir” dedi. AKP’li Başkan’ın tepki çeken bu açıklaması, aslında AKP’nin milli bayramlara bakışını özetliyor. AKP iktidarı 17 yıldır “milli bayramlarla” kavga ediyor. 23 Nisanları, 19 Mayısları, 29 Ekimleri, 30 Ağustosları unutturmak istiyor. Bunun için örneğin 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın ve 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı’nın karşısında önce bir FETÖ projesi olan Kutlu Doğum Haftası ve Türkçe Olimpiyatları, sonra da Kut Zaferi çıkarıldı. Birkaç yıldır da 30 Ağustos Zafer Bayramı’nın karşısına Malazgirt Meydan Muharebesi çıkarılmak isteniyor. Atatürk Cumhuriyeti’nin milli bayramları unutturulmak istenirken “Yeni Türkiye”nin yeni milli bayramı olarak 15 Temmuz öne çıkarılıyor.

Aslında Cumhuriyet’in milli bayramlarını unutturma işi, kökleri 1950’lere Demokrat Parti (DP) dönemine kadar giden bir iş… Örneğin DP iktidarı, önce Lozan Barış Bayramı’nın (Lozan Günü’nün) karşısına başka bayramlar çıkardı, sonra Lozan Günü’nütamamen yasaklayarak unutturdu.

İşte Lozan’ın 96. yıl dönümü anısına bu yazımda “Lozan Günü”nün nasıl yasaklanıp nasıl unutturulduğunu anlatacağım.”

 

 

27 YIL KUTLANAN LOZAN BARIŞ BAYRAMI

 

 

“İsmet İnönü’nün 24 Temmuz 1923’te imzaladığı Lozan Antlaşması, 1683 Viyana Bozgunu’ndan sonra Batı karşısında sürekli gerileyen ve her bakımdan Batı’ya bağımlı hale gelen Türklerin, sınırları belli bağımsız bir vatana sahip olmalarını sağladı.

Atatürk 26 Temmuz 1927’de Lozan’ın “milli bayram” olarak kutlanmasını istedi: “Lozan Antlaşması, Türk tarihinde bir dönüm noktasıdır. Türk milletli için siyasal bir zafer oluşturan bu antlaşmanın Osmanlı tarihinde eşi yoktur. (…) Bu nedenle Lozan görüşmelerinde her türlü siyasal mücadelelere göğüs vererek sonucu elde etmede büyük bir anlayışlılık göstermiş olan İsmet Paşa’yı yücelterek anmak görevimdir… Lozan Antlaşması imza gününün milli bayram olarak kabul edilmesi uygundur.”

Aslında 24 Temmuz 1923’ten itibaren Lozan, “Sulh (Barış) Bayramı”, “Lozan Günü” olarak kutlanmaya başlandı. Gazeteler Lozan’ı bayram coşkusuyla kutladılar. Örneğin, 24 Temmuz 1923 tarihli Tercümanı Ahval Gazetesi Lozan’ı “Bugün Sulh Bayramıdır” manşetiyle, Tevhid-i Efkar Gazetesi ise “Bugün Sulh Bayramı: Hakiki Halas (Kurtuluş) ve İstiklal Bayramıdır” manşetiyle kutladı.

“Lozan Sulh Bayramı” kutlamaları, 23 ve 24 Temmuz’da iki gün sürerdi. O günlerde devlet kurumlarında, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde ve Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi’nde devlet adamlarının da katıldığı Lozan toplantıları yapılırdı. Her yer tatil edilirdi. Atatürk, İnönü’ye kutlama telgrafları çekerdi. 1930’lardan itibaren Halk Evleri’nde de Lozan coşkusu yaşandı. Bazı Halkevi şubeleri yüzme yarışları düzenledi. Birçok ilde Lozan kutlaması yapıldı. İzmir bayraklarla donatıldı. Gazeteler uzun uzun Lozan’ın öneminden söz etti. Gazetelerde “Lozan” konulu yazılara, şiirlere yer verildi.

Lozan, 1924-1950 arasında, tam 27 yıl, resmen olmasa da fiilen milli bayram olarak kutlandı. 23 Temmuz 1939’da Hatay’ın anavatana katılması ile Hatay’ın kurtuluşu ve Lozan Günü birlikte kutlanmaya başlandı.”

 

 

İSMET İNÖNÜ KARŞITLIĞI LOZAN VE AMERİKANCILIK

 

 

“Atatürk sonrasında CHP’nin başına İsmet İnönü geçti. Artık CHP demek İnönü demekti. Bu nedenle DP, CHP’yi yıpratmak için doğrudan İnönü’yü hedef aldı. DP’liler, İnönü ve ailesiyle ilgili asılsız iddialar ortaya attılar. İnönü’nün camileri ahır yaptığından tutun da Türkiye’yi II. Dünya Savaşı’na sokmayarak “halkın erkekliğini öldürdüğüne”, hatta “asker kaçağı” olduğuna kadar birçok yalan söylediler. İnönü karşıtı DP’nin, İnönü ile özdeşlemiş Lozan’a sahip çıkması kolay olmadı.

Bu nedenle DP önce Lozan-İnönü özdeşliğini yok etmek istedi. DP basını, Lozan’ın, İsmet İnönü’nün değil, Atatürk’ün ve milletin zaferi olduğunu yazdı. Ancak Lozan-İnönü özdeşliği bir türlü bozulmadı. Bunun üzerine DP, İnönü’yle birlikte Lozan’a da savaş açtı. Aslında DP’ye göre de Lozan bir zaferdi. Ancak İnönü karşıtlığı, DP’yi Lozan karşıtlığına savurdu.

Ancak DP’nin Lozan karşıtlığını sadece İnönü karşıtlığıyla açıklamak yanlış olmasa bile eksiktir. Çünkü bilindiği gibi Lozan bir “bağımsızlık” belgesidir. Türkiye Lozan’la tüm bağlarından, zincirlerinden kurtuldu. DP döneminde ise Türkiye NATO’ya üye oldu ve her bakımdan ABD’nin dümen suyuna girdi. İşte Türkiye’nin ABD’ye bağımlı olduğu o günlerde DP, “bağımsızlık belgesi” Lozan’ın yıl dönümlerini “bayram” olarak kutlamaktan vazgeçti.”

 

 

ALTERNATİF BAYRAM KUTLAMALARI

 

 

“23 Temmuz 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı Hürriyet Bayramı olarak kutlanıyordu. 1923-1950 arasındaki tek parti döneminde de “Hürriyet Bayramı” kutlamaları devam etti.

1950’de iktidara gelen DP, Lozan Barış Bayramı’nın yerine Hürriyet Bayramı’nı kutlamaya başladı. 24 Temmuz 1950’de Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakan Adnan Menderes, Hürriyet Abidesi’ne giderek Mahmut Şevket Paşa ile Talat Paşa’nın kabirlerini ziyaret ettiler. DP İstanbul İl İdare Kurulu da Hürriyet Bayramı nedeniyle Hürriyet Tepesi’nde bir tören düzenledi.

DP iktidara gelir gelmez Lozan Günü kutlamalarına son verdi.

1951’den sonra Lozan’ın yıl dönümlerinde basında çıkan Lozan yazıları da azalmaya başladı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ndeki Lozan toplantısı ise yapılmadı.

1952’den itibaren Lozan’ın yıl dönümlerinde Lozan eleştirileri başladı. Örneğin DP’nin Zafer Gazetesi, “Lozan ruhunu koruyalım” diyen Ulus Gazetesi’ni şöyle eleştirdi: “Tuz ruhu, nane ruhu, limon ruhu bilirdik, ama demek ki bir de Lozan ruhu varmış! Lozan ruhu bozuldu mu ki muhafaza edelim diye kıvranıyorlar?”

1953’ten itibaren Lozan’ın yıl dönümlerinde basın Lozan’dan değil, aynı tarihe denk gelen II. Meşrutiyet’in ilanından söz etmeye başladı. İttihat ve Terakki mensuplarına yöneltilen suçlamalara cevaplar verildi. DP iktidarı, Cumhuriyeti kuranları değil, meşrutiyeti ilan edenleri (İttihatçıları) anmaya başladı.

1950’lerde Lozan Günü kutlamaları yerine, Hürriyet Bayramı törenleri gazete sayfalarını süsledi.

DP iktidarı Lozan’ı unutturmak için sadece 23 Temmuz Hürriyet Bayramı’nı değil, 23 Temmuz Hatay’ın kurtuluş gününü, 24 Temmuz basında sansürün kaldırılmasının yıl dönümünü ve muharipler gününü öne çıkarmaya çalıştı.

DP bu alternatif kutlamalarla Lozan’ı gölgelemek istedi.”

 

 

LOZAN GÜNÜ’NÜN YASAKLANMASI

 

 

“1955’ten itibaren DP iktidarı, “Lozan Barış Bayramı”, “Lozan Günü” kutlamalarını yasakladı.

1955’te CHP’nin İstanbul Üsküdar’da ve İzmir’de Lozan Günü’nü kutlamasına izin verilmedi. Yasak gerekçesinde “Lozan zaferi milletin malıdır, CHP’nin kutlaması doğru değildir” denildi.

1956’da Kıbrıs sorunu nedeniyle Lozan mecburen gündeme geldi. Çünkü o günlerde Lozan’a aykırı olarak Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasından söz ediliyordu. Eğer Kıbrıs, Lozan’a aykırı olarak Yunanistan’a bırakılırsa Türkiye de Batı Trakya ve 12 Adalar konusunu tartışmaya açabilirdi. Böylece siyasi gelişmeler DP iktidarına, unutturmak istediği Lozan’ı hatırlattı. Ancak DP’nin Lozan’ı hatırlamaya hiç
niyeti yoktu.

1957’de DP, Lozan Günü’nü yine kutlamadı ve kutlatmadı.

1958’de CHP Beşiktaş İlçe Teşkilatı Lozan Günü’nü kutlamak istedi. Valilik, “Millete mal olmuş bir zaferin bir parti tarafından kutlanmasının doğru olmadığı” gerekçesiyle CHP’nin Lozan Günü’nü kutlamasına yine izin vermedi.

1959’da DP, Lozan Günü’nü yine kutlamadı, kutlamak isteyenlere de izin vermedi. CHP İzmir Eşrefpaşa İlçe Teşkilatı’nın Lozan Günü’nü kutlama isteği İzmir Valiliği’nce reddedildi. Bunun üzerine CHP Genel Başkanı İsmet İnönü şöyle bir açıklama yaptı: “Yani İzmir Valisi, Lozan gibi bir tarihi hadiseden bahsedilmesini kabul etmiyor! Ne anlayıştır bu! Ne haktır?”

İzmir’de Lozan Günü kutlamalarına izin verilmemesini Demokrat İzmir Gazetesi de şöyle eleştirdi: “Lozan’ı anmayı unutursak, İsmet Paşa’yı değil, fakat Türk milletinin bizzat kendisini küçük düşürmüş oluruz. (…) Unutmayalım ki, şu dünyada, emirle, fermanla yaptırılamayacak sayılı işlerin belki en başlarında şu da vardır: Bir millete kendi şereflerini, kendi zaferlerini unutturmak…”

DP, 1950’lerde Lozan Günü’nü yasaklayıp unutturmaya çalışsa da İsmet İnönü, Lozan’ın her yıl dönümünde gazetelere demeçler verdi, gençlerle buluştu, Lozan’ı anlattı. İnönü, Lozan kutlamalarından birinde aynen şöyle dedi: “Altıyüz milyonluk Çin ülkesine kadar, bütün Şark’tan kapitülasyonların kalkabileceğini Türkler Lozan’da ispat etmiştir”.

Günümüzde Lozan Günü, İnönü Vakfı tarafından Heybeliada’da her yıl kutlanmaya devam etmektedir.

Özetlersek; bizzat Atatürk, Lozan’ın “milli bayram” olmasını istedi. Lozan’ın yıl dönümleri 1923-1950 arasında, tam 27 yıl “Lozan Barış Bayramı (Lozan Günü)” olarak kutlandı. 1950-1960 arasında DP döneminde Lozan Günü kutlanmadı, hatta yasaklandı ve Lozan unutturulmak istendi. Ancak 1959’da Demokrat İzmir Gazetesi’nde denildiği gibi emirle, fermanla bir millete kendi şerefini, kendi zaferini unutturmak mümkün değildir.

24 Temmuz Lozan Barış Bayramı, Lozan Günü kutlu olsun.”

 

 

https://www.sozcu.com.tr/2019/yazarlar/sinan-meydan/lozan-baris-bayrami-nasil-yasaklandi-nasil-unutturuldu-5241853/

 

 

Yorumlar

Yorumlar